Ksiądz generał Stanisław Brzóska, legendarny ostatni przywódca Powstania Styczniowego – zamordowany przez Rosjan 23 maja 1865 roku

Sto czterdzieści osiem lat temu, w dniu 23 maja 1865 roku  został zamordowany przez Rosjan w Sokołowie Podlaskim w egzekucji publicznej

Ksiądz generał Stanisław Brzóska, herbu Nowina ostatni przywódca Powstania Styczniowego

W dniu 29 maja w Sokołowie Podlaskim, w 145. rocznicę wybuchu powstania styczniowego i 143. rocznicę stracenia jego ostatniego dowódcy, odbyła się uroczystość pośmiertnego odznaczenia ks. Stanisława Brzóski Orderem Orła Białego. W uznaniu znamienitych zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej oraz za patriotyczną postawę i bohaterstwo wykazane w walce z zaborcą Prezydent RP  profesor Lech Aleksander Kaczyński,23 maja podpisał postanowienie o nadaniu odznaczenia państwowego Orderu Orła białego księdzu generałowi Stanisławowi Brzósce. Stało się to dokładnie w rocznicę egzekucji ks. Brzóski na sokołowskim rynku

Ksiądz generał Stanisław Brzóska urodził się 30 grudnia 1832 w miasteczku Dudków na Lubelszczyźnie, powiatu Biała Podlaska w rodzinie szlacheckiej, pieczętującej się herbem Nowina. Ród Brzósków  wywodził się z Rzwienia na Mazowszu. Został ochrzczony w farze św. Anny w Białej Podlaskiej.   Studiował medycynę  na Uniwersytecie  świętego Włodzimierza w Kijowie, następnie w Seminarium Duchownym w Janowie Podlaskim. Jako wikariusz w Sokołowie Podlaskim głosi patriotyczne kazania nawołujące do zrzucenia rosyjskiego jarzma.

Za głoszenie prawd bożych zostaje aresztowany  27 listopada 1861  przez Rosjan, naczelnika rosyjskiej żandarmerii Chwaszczańskiego i osadzony na dwa lata w twierdzy w Zamościu. Wyrok wydał 10 grudnia siedlecki sąd wojenny, kierowany przez pułkownika Czernickiego, Ze względu na zły stan zdrowia po 3 miesiącach pobytu w twierdzy wychodzi na wolność za wstawiennictwem namiestnika Królestwa Polskiego, hrabiego, generała Aleksandra Nikołajewicza von Lüders

Po uroczystościach patriotycznych związanych z pogrzebem arcybiskupa warszawskiego, metropolity Antoniego Fijałkowskiego, władze rosyjskie ogłosiły w  Królestwie Polskim stan wojenny.

W1862 roku ksiądz Stanisław Brzóska razem  Bronisławem Deskurem,  staje na czele komitetu, który zbiera broń, zabezpiecza ludzi przed branka ogłoszona przez margrabiego Wielopolskiego

Ksiądz Ggenerał Stanisłw Brzóska i  Bronisław Deskur Naczelnik Powstania Styczniowego 1863 na Podlasiu właściciel Horostyty/Herb Deskurów /  „Góra Złotoskalista”/

Po wybuchu Powstania Styczniowego, zostaje powołany na naczelnika władz powstańczych w Łukowie

Tymczasowy Rząd Narodowy, który  powstał w nocy  z 22 na 23 stycznia 1863 roku mianuje księdza Stanisława Brzóskę w dniu  22 lipca 1863 roku  generałem i kapelanem Wojsk Powstańczych.

Z własnym oddziałem powstańczym bierze udział w bitwach z Rosjanami:

  • Pod Sosnowicą  w dniu 4 marca 1863 r.zostaje ranny w nogę.
  • Pod Siemiatyczacami w dniach  6 i 7 lutego 1863 roku między rosyjskimi oddziałami dowodzonymi przez  gen. Zachara  Maniukina, a polskimi oddziałami powstańców płk. Walentego Teofila Lewandowskiego, uczestnika Powstania Węgierskiego w Legionie Polskim generała Józefa Wybickiego, płk. Romana Rogińskiego i  Kaliszanina Władysława Romana Cichorskiego-„Zameczka”.
  • Woskrzenicami,Gręzówką, Włodawą i Sławatyczami.Pod Sosnowicą (19 sierpnia) i Fajsławicami (24 sierpnia)

Mimo , że jest księdzem, kapelanem, uczestniczy w walkach zbrojnych.

W końcu  1864 r. „ostatni powstaniec”, nazywany też „najwytrwalszym partyzantem Podlasia”, jest zmuszony ukrywać. Przebyty  tyfus też daje o sobie znać

Nowa Sucha, tu ukrywał się ksiądz Stanisław  Brzóska.

W kwietniu 1865 r. Antonina Konarzewska*,  kurierka Rządu Narodowego, znająca księdza Generała w wyniku nieludzkich tortur wydaje miejsce pobytu księdza Brzóski

W dniu  29 kwietnia pojmano w Sypytkach księdza Brzoskę i Jego adjutanta Franciszka Stanisława  Wilczyńskiego herbu Poraj.

Księdza generała i Jego adiutanta Wilczyńskiego przewieziono do Warszawy, gdzie torturami próbowano wymusić zeznania obciążające innych uczestników Powstania.

Wojskowy sąd polowy na cytadeli warszawskiej skazał księdza generała i Jego adiutanta na karę śmierci przez powieszenie w Sokołowie Podlaskim. Wyrok zaakceptował  namiestnik Królestwa Polskiego, Rosjanin, narodowości niemieckiej feldmarszałek, Fryderyk Wilhelm Rembert hrabia von Berg *

Egzekucja odbyła się na Sokołowskim Rynku. Najpierw wyrok wykonano na adiutancie Franciszku  Wilczyńskim, herbu Poraj.

W trakcie wykonywania wyroku na księdzu generale Stanisławie Brzóska, Kapelan Powstania powiedział:

„Żegnajcie bracia i siostry i wy małe dziatki. Ginę za naszą ukochaną Polskę, która przez naszą krew i śmierć”

Po egzekucji ciała wisiały jeszcze kilka godzin, pilnowane przez wartowników. Następnie zabrano je z szafotu i w drewnianych skrzyniach przewieziono do twierdzy brzeskiej, gdzie po kryjomu pochowano w jednej z fos.

Opis śmierci naocznego świadka:

„Kiedy wróciłem z Syberii, żona starszego brata mego, mieszkanka mia- sta Sokołowa (…) opowiedziała mi o egzekucji jego. której była naocz- nym świadkiem”.

Niech słowa pamiętnikarza będę smutnym, narodowym memento:

„[Franciszek] Wilczyński [adiutant księdza Stanisława] z obliczem pełnym spokoju i rezygnacji szedł obok Brzóski z dumnie podniesio- ną głową, a lud ujrzawszy prowadzonych na stracenie zawył i pła- kał rzewnie z wielkiego bólu. (…)

Włożono na nich płócienne, długie koszule, przystawiono do stołu krzesełko, po którym wszedł pierwszy na stół ksiądz Brzósko. tu kat związał mu długimi rękawami od koszuli ręce, spuścił kaptur na oczy, założył stryczek na szyję, zszedł ze stołu na ziemię i stół spod nóg wyciągnął.

Ksiądz Brzósko zawisł w powietrzu, zakręcił na stryczku i lekko w parę minut Bogu ducha oddał”. Wilczyński zginął następny,

„…lecz długo męczył się, nim skonał, nim Bogu ducha oddał. Podobno kat umyślnie tak stryczek na szyję Wilczyńskiego założył, ażeby on długo się męczył”.

 W 1927 r. z inicjatywy leśników rejonu łukowskiego odsłonięto w Dąbrówce pomnik poświęcony

„Bohaterowi walk o niepodległość ks. Stanisławowi Brzósce nieugiętemu rycerzowi Podlasia w 63 rocznicę jego męczeńskiego zgonu”.

W okresie międzywojennym w Łukowie stanął pomnik powstańców z 1863 r., zniszczony przez hitlerowców w roku 1940.

Ksiądz Kapelan, generał Powstania Wielkopolskiego i Jego adiutant Franci- szek Wilczyński w dniu 23 maja 2008 roku  zostali pośmiertnie odznaczeni Orderem Orła Białego przez Pana Prezydenta Lecha Kaczyńskiego

http://www.echokatolickie.pl/upload/1212583212

„Szanowni Państwo! Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Ustawy o Orderach i Odznaczeniach postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej w uznaniu znamienitych zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za patriotyczną postawę i bohaterstwo wykazane w walce z zaborcą odznaczony został Orderem Orła Białego pośmiertnie ks. gen. Stanisław Brzóska. Prezydent podpisał postanowienie 23 maja 2008 r., czyli dokładnie w rocznicę egzekucji ostatniego komendanta powstania styczniowego na Podlasiu. Order zostaje przekazany na ręce burmistrza Sokołowa Podlaskiego Bugusława Karakuli”.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Soko%C5%82%C3%B3w_Podlaski-pomnik_Stanis%C5%82awa_Brz%C3%B3ski.jpg/200px-Soko%C5%82%C3%B3w_Podlaski-pomnik_Stanis%C5%82awa_Brz%C3%B3ski.jpg

Pomnik w Sookołowie Podlaskim powstał z inicjatywy księdza Biskupa Ordynariusza  Podlaskiego Henryka Przeżdzieckiego. Ufundowany ptrzez miejscowe społeczeństwo.

Zimą 1940 r. Niemcy sprofanowali i ograbili pomnik w Sokołowie. Zab- rali wtedy z niego odlane z brązu: orła i wieniec. Dopiero w 1954 r. mie- szkańcy ufundowali ponownie tablicę z brązu. W 1984 r. umieszczono odlew orła ważący blisko ćwierć tony, a trzykrotnie cięższy od niego wieniec zamontowano na obelisku rok później. W 1987 r. z inicjatywy mieszkańców wzniesiono również nowy pomnik w Krasnodębach Sy- pytkach. Stanął on w miejscu schwytania Brzóski. Umieszczono na nim napis: „Gdy pamięć ludzka ginie dalej mówią kamienie”.

W Sokołowie i okolicy osoba ks. Brzóski do dziś otaczana jest szczególną czcią i szacunkiem. Pamięta się o jego poświęceniu i walce o wolność oj- czyzny. Imię bohatera nosi Szkoła Podstawowa Nr 4 przy ul. Kupientyń-skiej.

W1985 przywrócono pomnikowi wieniec laurowy, 

 

Który wraz z Orłem zrabowali Niemcy

508px-Biala-Podlaska-tablica-bohaterow-powstania-styczniowego-08081634 13

Jata_-_Pomnik_pamięci_ks._Brzóski_-_Paweł_Przeździak 14Pomnik księdza Generała Stanisława Brzóski herbu Nowina w rezerwacie Jata  znajdujący się na terenie gminy Łuków w województwie lubelskim; na północno-zachodnim skraju Równiny Łukowskiej, w Lasach Łukowskich.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Sokołów_Podlaski-pomnik_Stanisława_Brzóski.jpg/450px-Sokołów_Podlaski-pomnik_Stanisława_Brzóski.jpgGdy pamięć ludzka gaśnie mówią kamienie. Tu ukrywał się i został aresztowany gen. ks. Stanisław Brzóska ostatni Komendant Powstania 1863 r. na Podlasiu oraz jego adiutant Franciszek Wilczyński. Wielka chwała bohaterom.

_______________________

Polecam :
Jadwiga Strokowa  pod pseudonimem „Jan Świek” „Ostatni”Maria Jehanne hr. Wielopolska z Colonna-Walewskich, secundo voto Strzemię-Janowska  „ Kryjaki. O sześćdziesiątym trzecim roku opowieść

Bibliografia:

Barbara Wachowicz
Eugeniusz Niebelski;
Ryszard Bender
Tadeusz Krawczak;
Andrzej Szwarc

* Głównymi winowajcami  był Leopold Mikulski i Jan Skopański dowódca estońskiego pułku piechoty

* za zasługi w tłumieniu Powstania Styczniowego feldmarszałek Berg, otrzy- mał od cara tytuł hrabiowski.

W dniu 19 września 1863 roku około godziny 17.00 w Warszawie, obok nale- żącego wówczas do Andrzeja Zamoyskiego budynku przy ulicy Nowy Świat 67/69, między Nowym Światem, a Krakowskim Przedmieściem został doko- nany zamach na carskiego namiestnika Królestwa Polskiego, hrabiego Fio- dora Berga. Zamach był nie udany.

Do tego wydarzenia nawiązuje wiersz Cypriana Kamila Norwida „Fortepian Szopena”

Patrz!… z zaułków w zaułki
Kaukaskie się konie rwą
Jak przed burzą jaskółki,
Wyśmigając przed pułki,
Po sto – po sto  –
Gmach zajął się ogniem, przygasł znów,
Zapłonął znów – i oto – pod ścianę
Widzę czoła ożałobionych wdów
Kolbami pchane –
I znów widzę, acz dymem oślepian,
Jak przez ganku kolumny
Sprzęt podobny do trumny
Wydźwigają… runął… runął –
Twój fortepian !

X

Ten!… co Polskę głosił, od zenitu
Wszechdoskonałości Dziejów
Wziętą, hymnem zachwytu –
Polskę – przemienionych kołodziejów;
Ten sam – runął -na bruki z granitu! –
I oto: jak zacna myśl człowieka,
Poterany jest gniewami ludzi,
Lub jak – od wieka wieków – wszystko, co zbudzi!
I – oto – jak ciało Orfeja,
Tysiąc Pasyj rozdziera go w części;
A każda wyje: ” Nie ja!… Nie ja” – zębami chrzęści –
Leczy Ty? – lecz ja? – uderzmy w sądne pienie,
Nawołując: ” Ciesz się, późny wnuku!…
Jękły – głuche kamienie:
Ideał – sięgnął bruku” –

Antonina Konarzewska

Córka Antoniego, zarządcy maj. Gójsk. Ostatnia kobieta na polu walki. W oddziale ks. Brzóski.

Jej ojciec został przez pomyłkę powieszony przez powstańców za niedo-starczenie żywności (właściciel Michał Majewski zwalił winę na zarząd- cę).

Antonina chciała zrehabilitować imię ojca.

W oddziale Walerego Wróblewskiego woziła korespondencję. Po klęsce pod Tyśmienicą w oddziale Sulińskiego mieszkając w Podlodowie gdzie był skład amunicji i produkcja odzieży. Przez zimę była łączniczką. W maju władze aresztowały Sulińskiego i Konarzewska błąkała się po wsiach.

Wreszcie udało jej się dostać do oddziału ks. Brzóski stacjonującego w lasach Jackich. Trzy miesiące po aresztowaniu Traugutta została wy- słana do Warszawy, jednak Rząd nie działał. O rozbiciu oddziału dowie-działa się w drodze powrotnej w Kałuszynie więc spędziła 4 tygodnie w Starym Dworze.

Oddział jednak nie został rozbity a wieść głosiła że kurierka uciekła z pieniędzmi. Domyśliła się, że to chodzi o nią. więc wróciła i wyjaśniła wszystko. Drugi raz wysłano ją do Warszawy a potem trzeci. Na wiosnę 1865 spotkała brata Franciszka.

Wydana w drodze powrotnej przez Skopańskiego na torturach. Areszto- wana. Znęcano się nad nią okrutnie. Wskazała miejsce w którym miało już Brzóski nie być. Niestety żandarmi zdołali go pochwycić. Skazana na śmierć. Wyrok został złagodzony na stałe zesłanie na Syberię.

Michał St. de Z…, sob., 25/05/2013
Pamiątki z Postania Styczniowego
Za; http://blogmedia24.pl/node/63533
Ten wpis został opublikowany w kategorii EDUKACJA, HISTORIA POLSKI, KOŚCIÓŁ KATOLICKI W POLSCE, POLSKOŚĆ, Powstanie Styczniowe 1863. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.